Γράφει ο Γεώργιος Αποστολάκης, Αντιπρόεδρος Αρείου Πάγου ε.τ.
Η 28η Φεβρουαρίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία μνήμης. Είναι μια πολιτική και ηθική τομή.
Το δυστύχημα στα Τέμπη δεν υπήρξε «ατύχημα» της στιγμής· υπήρξε η αποκάλυψη μιας συστημικής παθογένειας. Και το κίνημα που γεννήθηκε από αυτό δεν είναι ένα ακόμη κύμα αγανάκτησης. Είναι ίσως το πρώτο αυθεντικό, ακηδεμόνευτο κοινωνικό ρεύμα μετά από χρόνια πολιτικής απογοήτευσης.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η απόδοση ευθυνών. Είναι να μη χαθεί ο χαρακτήρας αυτού του κινήματος.
Από το πένθος στη δημόσια αξίωση
Το αίτημα «Δικαιοσύνη» που αναδύθηκε μετά την τραγωδία δεν ήταν κομματικό σύνθημα. Ήταν υπαρξιακή κραυγή. Η κοινωνία διαισθάνθηκε ότι, το πρόβλημα δεν ήταν μόνο ένα σύστημα ασφαλείας που δεν λειτουργούσε. Ήταν ένα κράτος που είχε μάθει να λειτουργεί χωρίς λογοδοσία.
Γι’ αυτό και το κίνημα των Τεμπών δεν συγκροτήθηκε από μηχανισμούς. Δεν οργανώθηκε από επιτελεία. Δεν καθοδηγήθηκε από κόμματα. Γεννήθηκε από οικογένειες, από νέους ανθρώπους, από πολίτες που μέχρι χθες δεν συμμετείχαν σε καμία «πολιτική πλατφόρμα».
Αυτή είναι η δύναμή του.
Ο κίνδυνος της ενσωμάτωσης
Κάθε αυθεντικό κοινωνικό κίνημα αντιμετωπίζει δύο κινδύνους: Να διαλυθεί μέσα στην κόπωση ή να ενσωματωθεί μέσα στη διαχείριση. Το κίνημα των Τεμπών σήμερα βρίσκεται μπροστά και στους δύο.
Η συζήτηση περί κομματικής έκφρασης, οι επιθέσεις σε πρόσωπα που ανέλαβαν δημόσιο ρόλο, η προσπάθεια να μετατραπεί η κοινωνική απαίτηση σε στενή εκλογική αριθμητική, δείχνουν ότι το σύστημα κατανοεί τη δυναμική του κινήματος.
Όμως η ουσία δεν βρίσκεται στα πρόσωπα. Βρίσκεται στη διατήρηση της κοινωνικής αυτονομίας. Αν το αίτημα της Δικαιοσύνης μετατραπεί σε ακόμη ένα κεφάλαιο του κομματικού ανταγωνισμού, τότε θα χαθεί το ηθικό πλεονέκτημα που το κατέστησε καθολικό.
Η πρωτοβουλία της Μαρίας Καρυστιανού να δώσει πολιτική έκφραση στην κοινωνική οργή αποτελεί μια ιστορική τομή. Μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ρήξης με το καθεστώς της ατιμωρησίας και να μετατρέψει το ηθικό αίτημα σε οργανωμένη πολιτική πίεση.
Όμως εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο όριο: αν η πολιτική μορφοποίηση εξελιχθεί σε κλειστό κομματικό σχήμα, αν αναπαραγάγει μηχανισμούς αρχηγισμού ή αν επιχειρήσει να ιδιοποιηθεί το ίδιο το κίνημα ως εκλογική δεξαμενή, τότε θα υπονομεύσει ακριβώς εκείνο που της έδωσε νομιμοποίηση, την κοινωνική αυθεντικότητα. Το κίνημα των Τεμπών δεν χρειάζεται νέο διαχειριστή. Χρειάζεται θεσμική κάθαρση με κοινωνικό έλεγχο. Κάθε πολιτική πρωτοβουλία θα κριθεί από το αν ενισχύει αυτή την αυτονομία ή αν την απορροφά.
Τι σημαίνει «ακηδεμόνευτο»;
Ακηδεμόνευτο δεν σημαίνει απολιτικό. Σημαίνει: Χωρίς κομματική ιδιοκτησία.
Χωρίς εξάρτηση από χρηματοδοτικούς ή επικοινωνιακούς μηχανισμούς. Χωρίς ανάθεση σε «σωτήρες». Το κίνημα των Τεμπών είναι ισχυρό επειδή δεν ξεκίνησε ως πρόγραμμα εξουσίας, αλλά ως ηθική απαίτηση.
Αν θέλει να παραμείνει ζωντανό, πρέπει να διαφυλάξει τρία χαρακτηριστικά:
1. Κοινωνική πλατύτητα: Να μην περιοριστεί σε ιδεολογική ταυτότητα. Η Δικαιοσύνη δεν είναι δεξιά ή αριστερή. Είναι όρος δημοκρατίας.
2. Διαφάνεια και συλλογικότητα: Οι αποφάσεις να λαμβάνονται μέσα από ανοιχτές διαδικασίες. Τοπικές συνελεύσεις, δίκτυα πολιτών, συντονισμός από τα κάτω.
3. Σαφή προγραμματική προοπτική: Χωρίς να γίνει «κόμμα διαμαρτυρίας», το κίνημα οφείλει να συνδέσει το αίτημα Δικαιοσύνης με βαθύτερες μεταρρυθμίσεις, όπως θεσμική λογοδοσία, κατάργηση καθεστώτων ατιμωρησίας, έλεγχο δημοσίων οικονομικών και συμβάσεων, ανασυγκρότηση των δημόσιων υποδομών με διαφάνεια.
Από τη συγκυρία στη μεταστροφή
Η τραγωδία των Τεμπών συμπύκνωσε ένα βαθύτερο υπαρξιακό πρόβλημα της χώρας. Όμως η μεταστροφή δεν θα έρθει από έναν εκλογικό κύκλο. Θα έρθει αν η κοινωνία επιμείνει στη θεσμική κάθαρση ως διαρκή απαίτηση και όχι ως στιγμιαία αγανάκτηση.
Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι, όταν τα κινήματα χάνουν τον αυτοτελή χαρακτήρα τους και μετατρέπονται σε παραρτήματα κομματικών σχεδίων, εξανεμίζονται.
Το κίνημα των Τεμπών έχει μέχρι σήμερα καταφέρει κάτι σπάνιο: Να διατηρήσει ηθική καθαρότητα και κοινωνική αποδοχή ταυτόχρονα.
Η 28η Φεβρουαρίου 2026 ως δοκιμασία ωριμότητας
Η επέτειος δεν πρέπει να γίνει πεδίο συμβολικού ανταγωνισμού. Ούτε εξέδρα προσωπικών φιλοδοξιών. Πρέπει να αποτελέσει πράξη ενότητας απέναντι στη συγκάλυψη, αλλά και πράξη πολιτικής ωρίμανσης.
Η κοινωνία έχει ήδη περάσει την περίοδο της τυφλής ανάθεσης. Δεν ζητά «εκπροσώπους οργής». Ζητά αξιοπιστία, συνέχεια και καθαρότητα.
Το διακύβευμα
Αν το κίνημα παραμείνει ακηδεμόνευτο, μπορεί να λειτουργήσει ως πυρήνας αναγέννησης της δημοκρατικής συνείδησης. Αν απορροφηθεί από το υπάρχον σύστημα, θα αποτελέσει ακόμη μία χαμένη ευκαιρία.
Το ζήτημα των Τεμπών δεν είναι μόνο η απόδοση ευθυνών για ένα έγκλημα αμέλειας. Είναι η δοκιμασία αν η κοινωνία μπορεί να επιβάλει λογοδοσία σε ένα κράτος που έμαθε να λειτουργεί χωρίς αυτήν.
Η Δικαιοσύνη για τα Τέμπη είναι η αρχή. Η διατήρηση του ακηδεμόνευτου χαρακτήρα του κινήματος είναι η προϋπόθεση. Η δημοκρατική ανασυγκρότηση της χώρας είναι το στοίχημα.