ΠΗΓΗ: "Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ"
Η πολυδιαφημισμένη μεταρρύθμιση του κληρονομικού Δικαίου, την οποία η κυβέρνηση Μητσοτάκη ευαγγελίζεται ως ένα «ιστορικό, εκσυγχρονιστικό άλμα», που δήθεν ευθυγραμμίζει τον Αστικό Κώδικα με τη σύγχρονη εποχή, κρύβει στην πραγματικότητα "μαύρες τρύπες" υπέρ των funds, που απειλούν άμεσα την κατοικία και την περιουσία των πολιτών.
Η κυβέρνηση δια του Υπουργείου Δικαιοσύνης εμφάνισε τη μεταρρύθμιση ως ένα «άλμα προς το μέλλον» που καταργεί τη γραφειοκρατία.
Μήπως όμως στην πραγματικότητα, ο νέος νόμος 5303/2026, δεν είναι αυτό που φαίνεται, αλλά όπως προειδοποιούν νομικοί κύκλοι, μιά ασφυκτική "παγίδα", που μοιάζει να έχει σχεδιαστεί σε στενή σύνδεση με το νέο αυτοματοποιημένο σύστημα αναγκαστικών κατασχέσεων εις χείρας τρίτων, το οποίο ενεργοποιήθηκε την 1η Σεπτεμβρίου και ευνοεί τα funds;
Με το νέο Κληρονομικό Δίκαιο η παραδοσιακή ιδιόγραφη διαθήκη - το χαρτί που άφηναν οι παλαιότερες γενιές στο συρτάρι τους για να προστατεύσουν τα παιδιά τους χωρίς έξοδα - ουσιαστικά εξοβελίζεται.
Ο νέος νόμος 5303/2026 για την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου δεν την καταργεί πλήρως, αλλά τη ναρκοθετεί με αυστηρότατους περιορισμούς, νέες προϋποθέσεις εγκυρότητας και γραφειοκρατικά εμπόδια, που ουσιαστικά δυσκολεύει δραματικά τη χρήση της, σπρώχνοντας τους πολίτες στις ακριβές συμβολαιογραφικές πράξεις.
Οπως εξηγούν στην "ΕφΣυν" έγκριτοι νομικοί «το αφήγημα περί εκσυγχρονισμού καταρρέει, καθώς η ουσιαστική κατάργηση της ιδιόγραφης διαθήκης και η υποχρεωτική στροφή σε ψηφιακές πλατφόρμες ή αμειβόμενες συμβολαιογραφικές πράξεις δεν είναι απλώς μια τεχνική αλλαγή, αλλά ένας έμμεσος ταξικός φραγμός, που κατά αρχήν, στερεί από τον ηλικιωμένο, τον κάτοικο της επαρχίας ή τον οικονομικά αδύναμο πολίτη, τη δυνατότητα να ορίσει την τύχη των κόπων μιας ζωής, επιβάλλοντας ένα κόστος που πολλοί αδυνατούν να καλύψουν".
Ωστόσο, το πιο σκοτεινό σημείο της μεταρρύθμισης βρίσκεται στη σύνδεσή της με το νέο σύστημα αναγκαστικών κατασχέσεων εις χείρας τρίτων. Και εκεί βρίσκεται ο κίνδυνος, καθώς το νέο σύστημα λειτουργεί σαν «ψηφιακή τσιμπίδα», που διευκολύνει τα fundς και ενεργοποιεί τις κατασχέσεις.
Με το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, η διαθήκη ή η εξ αδιαθέτου κληρονομιά ψηφιοποιείται αμέσως. Μέσω του κεντρικού ηλεκτρονικού «Μητρώου Διαθηκών» και των ψηφιακών πλατφορμών (όπως το diathikes.gr), το κράτος δημιουργεί μια ανοιχτή βάση δεδομένων. Οι εισπρακτικές εταιρείες (servicers) και η ΑΑΔΕ, που έχουν «κόκκινα» δάνεια ή χρέη στο όνομα του θανόντος, «βλέπουν» ακαριαία στο σύστημα ότι, ο οφειλέτης πέθανε ποιός είναι ο νόμιμος κληρονόμος του.
Σύμφωνα με το παλιό Κληρονομικό Δίκαιο, όταν κάποιος έχανε έναν δικό του άνθρωπο, ο νόμος του έδινε 4 μήνες (120 ημέρες) προθεσμία, για να αποφασίσει, αν θα δεχτεί ή αν θα αρνηθεί (αποποιηθεί) την κληρονομιά. Αυτό το τετράμηνο ήταν σαν μια περίοδος χάριτος. Οι τράπεζες και η Εφορία κινούνταν αργά. Χρειάζονταν μήνες ή χρόνια για να μάθουν ότι, ο οφειλέτης πέθανε, να βρουν τους κληρονόμους και να τους ζητήσουν τα χρέη. Ο πολίτης είχε όλο τον χρόνο να προστατευτεί.
Με τον νέο νόμο της κυβέρνησης Μητσοτάκη, το τετράμηνο μετατρέπεται σε μια ασφυκτική, ψηφιακή λαιμητόμο, καθώς με το που πεθαίνει κάποιος, τα πάντα ψηφιοποιούνται αμέσως στο νέο ηλεκτρονικό «Μητρώο Διαθηκών». Έτσι, τα funds και οι εισπρακτικές (servicers) βλέπουν την κληρονομιά στην οθόνη τους αμέσως. Ξέρουν ακριβώς τι άφησε ο θανών και ποιος είναι ο κληρονόμος του.
Και εκεί αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για το τετράμηνο του... τρόμου.
Οπως εξηγούν νομικοί κύκλοι: "Για να αποφασίσει ο κληρονομος, εαν θα δεχτεί την κληρονομιά θα πρέπει να ξέρει τι χρέη είχε ο αποθανών. Και εκεί βρίσκεται το πρόβλημα. Ενω τα funds και οι τράπεζες μπορούν να πληροφορηθούν τα πάντα αμέσως, αντίθετα μπορεί να καθυστερήσουν να δώσουν τις βεβαιώσεις οφειλών. Μέχρι να απαντήσουν πόσα χρωστούσε ο αποθανών, οι 120 ημέρες μπορεί να έχουν πετάξει. Αν το τετράμηνο περάσει και δεν έχει προλάβει ο κληρονόμος να κάνει αποποίηση λόγω της δικής τους καθυστέρησης, το σύστημα θεωρεί ότι, ο κληρονόμος έκανε «σιωπηρή αποδοχή». Και επειδή από την 1η Σεπτεμβρίου λειτουργεί το νέο σύστημα express κατασχέσεων, το fund δεν θα χάσει χρόνο με δικαστήρια. Mε τη νέα διαδικασία, που εδράζεται στις πρόσφατες νομοθετικές τροποποιήσεις των άρθρων 983 και 985 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠολΔ), που καθορίστηκαν με την πρόσφατη Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) με αριθμό 45243οικ./2026 των Υπουργών Δικαιοσύνης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης (ΦΕΚ Β΄ 5198), μπορεί να κάνςει άμεσα καυτασχέσεις".
Και συμπληρώνουν: "Μέχρι τώρα, αν ένα fund ή μια τράπεζα ήθελε να κατασχέσει τα χρηματα κάποιου πολίτη σε μια τράπεζα («τρίτος»), έπρεπε να συνταχθεί κατασχετήριο. Η τράπεζα έπρεπε να στείλει υπαλλήλους ή έγγραφα στη γραμματεία του αρμόδιου Ειρηνοδικείου ή Πρωτοδικείου για να δηλώσει αν υπάρχουν χρήματα, μια διαδικασία που έπαιρνε χρόνο, είχε γραφειοκρατία και έδινε στον πολίτη ένα μικρό περιθώριο αντίδρασης. Από την 1η Σεπτεμβρίου 2026, το μοντέλο άλλαξε ριζικά. Κάθε κατάσχεση αποκτά πλέον τη δική της αυτόματη «ψηφιακή ταυτότητα», τον Μοναδικό Κωδικό Δήλωσης (ΜΚΔ). Ο δικαστικός επιμελητής μπαίνει με τους κωδικούς του στην κεντρική πλατφόρμα της Ομοσπονδίας Δικαστικών Επιμελητών (portal.odee.gr) και εκδίδει ηλεκτρονικά τον ΜΚΔ. Η διαδικασία αποσυνδέεται πλήρως από τις γραμματείες των δικαστηρίων. Το κατασχετήριο κοινοποιείται ηλεκτρονικά στην τράπεζα, η οποία υποχρεούται πλέον να απαντήσει και να υποβάλει τη δήλωση δέσμευσης αποκλειστικά ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας. Η δέσμευση των χρημάτων γίνεται αυτόματα στην οθόνη του υπολογιστή, χωρίς καμία καθυστέρηση.
Για την "προστασία" της ατομικής περιουσίας του κληρονόμου απο τα χρέη του αποβιώσαντα, για την οποία ο Υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωριδης διαρρήγνυε τα ιμάτιά του στις τηλεοράσεις, όπως αποκαλύπτουν νομικοί κυκλοι στην "Εφ.Συν.", "αυτή η περίφημη "ασπίδα" προστασίας είναι γυάλινη, καθώς ο νόμος είναι σπαρμένος με "νάρκες".
Οπως εξηγούν, εαν ένας κληρονόμος δεν κινηθεί μέσα στην ασφυκτική προθεσμία των τεσσάρων μηνών, για να αποποιηθεί μια περιουσία που συνοδεύεται από κρυφά χρέη - σε μια περίοδο που η έκδοση των απαραίτητων πιστοποιητικών από το κράτος καθυστερεί δραματικά - τότε το σύστημα τον εγκλωβίζει αυτόματα. Ο πολίτης δεν φορτώνεται απλώς τα χρέη του θανόντος, αλλά μετατρέπεται ο ίδιος σε οφειλέτη, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο και τη δική του προσωπική περιουσία.
Αυτό μπορεί να συμβεί, εαν ο κληρονόμος, για παράδειγμα προβεί σε οποιαδήποτε πράξη διαχείρισης της περιουσίας του θανόντος πριν ξεκαθαρίσει το τοπίο (π.χ. αν πουλήσει το παλιό αυτοκίνητο του πατέρα του, αν εισπράξει έστω και ένα ενοίκιο, ή αν χρησιμοποιήσει χρήματα από τον λογαριασμό του θανόντος για τρέχοντα έξοδα), το σύστημα θεωρεί ότι αποδέχθηκε πλήρως και ανεπιφύλακτα και τα χρέη, η ασυλία αίρεται και το fund αποκτά το ελεύθερο να κινηθεί εναντίον του.
Μιά άλλη "γκρίζα" ζώνει είναι οι αποποιήσεις κληρονομιάς, που στην Ελλάδα έχουν εξελιχθεί σε μια βαθιά κοινωνική πληγή. Μόνο την τελευταία δεκαετία, οι αιτήσεις αποποίησης ξεπέρασαν το αστρονομικό νούμερο των 600.000. Αυτό σημαίνει ότι εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες αναγκάζονται να αρνηθούν το σπίτι ή το χωράφι των γονιών τους, επειδή τα βάρη (κόκκινα δάνεια, χρέη σε εφορία και ΕΝΦΙΑ) ξεπερνούν την αξία του ίδιου του ακινήτου.
Οπως εξηγούν, εαν ένας κληρονόμος δεν κινηθεί μέσα στην ασφυκτική προθεσμία των τεσσάρων μηνών, για να αποποιηθεί μια περιουσία που συνοδεύεται από κρυφά χρέη - σε μια περίοδο που η έκδοση των απαραίτητων πιστοποιητικών από το κράτος καθυστερεί δραματικά - τότε το σύστημα τον εγκλωβίζει αυτόματα. Ο πολίτης δεν φορτώνεται απλώς τα χρέη του θανόντος, αλλά μετατρέπεται ο ίδιος σε οφειλέτη, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο και τη δική του προσωπική περιουσία.
Αυτό μπορεί να συμβεί, εαν ο κληρονόμος, για παράδειγμα προβεί σε οποιαδήποτε πράξη διαχείρισης της περιουσίας του θανόντος πριν ξεκαθαρίσει το τοπίο (π.χ. αν πουλήσει το παλιό αυτοκίνητο του πατέρα του, αν εισπράξει έστω και ένα ενοίκιο, ή αν χρησιμοποιήσει χρήματα από τον λογαριασμό του θανόντος για τρέχοντα έξοδα), το σύστημα θεωρεί ότι αποδέχθηκε πλήρως και ανεπιφύλακτα και τα χρέη, η ασυλία αίρεται και το fund αποκτά το ελεύθερο να κινηθεί εναντίον του.
Μιά άλλη "γκρίζα" ζώνει είναι οι αποποιήσεις κληρονομιάς, που στην Ελλάδα έχουν εξελιχθεί σε μια βαθιά κοινωνική πληγή. Μόνο την τελευταία δεκαετία, οι αιτήσεις αποποίησης ξεπέρασαν το αστρονομικό νούμερο των 600.000. Αυτό σημαίνει ότι εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες αναγκάζονται να αρνηθούν το σπίτι ή το χωράφι των γονιών τους, επειδή τα βάρη (κόκκινα δάνεια, χρέη σε εφορία και ΕΝΦΙΑ) ξεπερνούν την αξία του ίδιου του ακινήτου.
Πως ευννοούνται τα funds;
Μόλις αποποιηθούν όλοι οι συγγενείς, το ακίνητο μένει «ορφανό» και καταλήγει αυτόματα στην ιδιοκτησία του ελληνικού Δημοσίου. Το κράτος δεν κρατάει αυτά τα ακίνητα για κοινωνική στέγαση. Μέσω της ΕΤΑΔ ή των ηλεκτρονικών πλειστηριασμών, τα ακίνητα αυτά βγαίνουν στο σφυρί. Τα funds και οι μεγάλες real estate εταιρείες τα αγοράζουν μαζικά «κοψοχρονιά» (σε εξευτελιστικές τιμές), καθώς το κράτος θέλει απλώς να ξεφορτωθεί το στοκ.Οταν η κληρονομιά προέρχεται από κάποιον μακρινό ή «ξεχασμένο» συγγενή (π.χ. μετανάστη του εξωτερικού) με τον οποίο δεν υπήρχε επαφή, η διαδικασία εντοπισμού δεν γίνεται αυτόματα και κρύβει κρίσιμα νομικά ορόσημα.
Εάν ο συγγενής απεβίωσε στο εξωτερικό, οι εκεί αρχές ή ο αρμόδιος συμβολαιογράφος αναζητούν το γενεαλογικό δέντρο. Η ενημέρωση φτάνει στην Ελλάδα μέσω του Υπουργείου Εξωτερικών, το οποίο ειδοποιεί τον πολίτη μέσω του Δήμου ή της τοπικής αστυνομίας. Σε χώρες όπως η Γερμανία ή οι ΗΠΑ, τα ειδικά δικαστήρια κληρονομιών (Nachlassgericht ή Probate Court) στέλνουν απευθείας συστημένη επιστολή στους νόμιμους κληρονόμους.
Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, ο ενδιαφερόμενος (ή ο πληρεξούσιος δικηγόρος του) μπορεί να αναζητήσει μέσω του κεντρικού ψηφιακού συστήματος diathikes.gr αν έχει δημοσιευθεί οποιαδήποτε διαθήκη στην Ελλάδα, ή να απευθυνθεί στο Ειρηνοδικείο Αθηνών (το οποίο συγκεντρώνει τις υποθέσεις κατοίκων εξωτερικού).
Εάν ο συγγενής απεβίωσε στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος διέμενε μόνιμα εκεί κατά τον χρόνο του θανάτου, η προθεσμία αποποίησης δεν είναι 4 μήνες, αλλά 1 έτος (12 μήνες). Ο χρόνος αρχίζει να μετρά αποκλειστικά από τη στιγμή, που ο κληρονόμος μαθαίνει με βεβαιότητα τον θάνατο και το ότι είναι ο επόμενος στη σειρά κληρονόμος (π.χ. από την ημερομηνία παραλαβής της επίσημης επιστολής από το εξωτερικό). Η γνώση αυτή πρέπει να μπορεί να αποδειχθεί στο δικαστήριο.
Εγκριτοι νομικοί προτείνουν μέτρα για την προστασία των κληρονόμων, όπως:
Αυτόματο «Ψηφιακό Πιστοποιητικό Χρεών»: Υποχρεωτική έκδοση ενιαίου ψηφιακού εγγράφου οφειλών από ΑΑΔΕ, ασφαλιστικά ταμεία και servicers εντός 15 ημερών από την επαγωγή της κληρονομιάς.
Επιμήκυνση Προθεσμίας στους 12 μήνες: Μετατροπή της ασφυκτικής τετράμηνης προθεσμίας αποποίησης σε ετήσια για όλους τους κατοίκους της χώρας, ώστε να εξαλειφθεί ο παράγοντας της κρατικής γραφειοκρατίας.
Απόλυτη Ακατασχετότητα Ατομικής Περιουσίας: Νομοθετική απαγόρευση της επέκτασης των χρεών του θανόντος στους προσωπικούς λογαριασμούς, τους μισθούς ή την πρώτη κατοικία του κληρονόμου.
Διατήρηση της Δωρεάν Ιδιόγραφης Διαθήκης: Δυνατότητα δωρεάν ψηφιακής ανάρτησης και κατοχύρωσης της χειρόγραφης διαθήκης στο gov.gr, ώστε να αποφεύγεται το ταξικό κόψιμο των συμβολαιογραφικών εξόδων.
Επιμήκυνση Προθεσμίας στους 12 μήνες: Μετατροπή της ασφυκτικής τετράμηνης προθεσμίας αποποίησης σε ετήσια για όλους τους κατοίκους της χώρας, ώστε να εξαλειφθεί ο παράγοντας της κρατικής γραφειοκρατίας.
Απόλυτη Ακατασχετότητα Ατομικής Περιουσίας: Νομοθετική απαγόρευση της επέκτασης των χρεών του θανόντος στους προσωπικούς λογαριασμούς, τους μισθούς ή την πρώτη κατοικία του κληρονόμου.
Διατήρηση της Δωρεάν Ιδιόγραφης Διαθήκης: Δυνατότητα δωρεάν ψηφιακής ανάρτησης και κατοχύρωσης της χειρόγραφης διαθήκης στο gov.gr, ώστε να αποφεύγεται το ταξικό κόψιμο των συμβολαιογραφικών εξόδων.