Η Δικαιοσύνη ξυπνά από το λήθαργο της!

ΠΗΓΗ: "ΕΣΤΙΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ"

"Καμπανάκι κινδύνου" γιά την κατάπτωση της Δικαιοσύνης στη χώρα μας έκρουσε η Ενωση Δικαστών και Εισαγγελέων, στο παρά πέντε της έναρξης των διαδικασιών, για τη Συνταγματική Αναθεώρηση.

Σε κείμενο, που δόθηκε στη δημοσιότητα, με τις θέσεις του προσφάτως επανεκλεγέντος Προεδρείου της Ενωσης, γιά πέντε κορυφαία θέματα της Συνταγματικής Αναθεώρησης, για πρώτη φορά διατυπώνεται μιά σκληρή αυτοκριτική, καθώς γίνεται λόγος για "υπαρκτό θεσμικό πρόβλημα"!

 Οι σκληρές παραδοχές ωστόσο των δικαστών, οδηγούν παράλληλα σε ένα ελπιδοφόρο συμπέρασμα: πως η Δικαιοσύνη άρχισε να ξυπνάει από το λήθαργο!

Ισχυρό μοχλό πίεσης, που οδήγησε τους δικαστές σε βαθύ προβληματισμό, για το ότι, παρά τις υφιστάμενες εγγυήσεις, η Δικαιοσύνη δεν πείθει ότι εκπληρώνει τον θεσμικό της ρόλο, αποτελούν  τα ευρήματα, που προκύπτουν από την ετήσια έρευνα της Metron Analysis για το 2025 και από αντίστοιχη της εταιρείας Kapa Research τον Μάιο του 2026 για λογαριασμό του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ, σύμφωνα με τα οποία το συντριπτικό ποσοστό του 83% θεωρεί τη Δικαιοσύνη "ως αργή, πολιτικά και οικονομικά ελεγχόμενη, ανεπαρκή στην οργάνωση, νομικά δαιδαλώδη και κοινωνικά άδικη", ενώ μόνον το 27 – 28 % θεωρεί ότι, είναι πολύ και αρκετά ανεξάρτητη"! 

Σοκ και για τους δικαστές αποτελούν τα συμπεράσματα, που αποτυπώνονται στην τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία γίνεται ιδιαίτερη αναφορα από την Ενωση Δικαστών και Εισαγγελέων.

Οπως αναφέρει η Ενωση "σε συγκριτική εξέταση με τις άλλες χώρες της ΕΕ και τον εκάστοτε ευρωπαϊκό μέσο όρο,  αναδεικνύεται ότι οι Έλληνες υπολαμβάνουν ως βασική αιτία έλλειψης ανεξαρτησίας των Δικαστηρίων και των Δικαστών τις πιέσεις από την κυβέρνηση και τους πολιτικούς κατά ποσοστό 92%!

Στο κείμενο της ΕνΔΕ γίνεται λόγος για "υπαρκτό θεσμικό πρόβλημα", καθώς - όπως αναφέρουν - το ποσοστό των ελλήνων κατά 92%,  (δηλαδή σχεδόν όλοι οι έλληνες), που πιστεύει ότι, η Δικαιοσύνη δέχεται πιέσεις από την κυβέρνηση και τους πολιτικούς, βρίσκεται σε αντιστοιχία με το μέσο όρο των πολιτών στην ΕΕ, αλλά σε αρκετά μικρότερο βαθμό και δη σε ποσοστά 75% και 70% αντίστοιχα.

 Ενώ τονίζουν ότι "τα ευρήματα αυτά, ανεξαρτήτως αν αντανακλούν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό μια πραγματική κατάσταση, οριοθετούν ένα υπαρκτό θεσμικό πρόβλημα".

Οπως αναφέρεται "η Δικαιοσύνη βρίσκεται πιο χαμηλά στην εμπιστοσύνη του κοινού από τις Ένοπλες Δυνάμεις, την Αστυνομία, τις Ανεξάρτητες Αρχές και την Προεδρία της Δημοκρατίας. Οι πολίτες που συμμετείχαν χαρακτηρίζουν με υψηλά ποσοστά τη Δικαιοσύνη ως αργή, πολιτικά και οικονομικά ελεγχόμενη, ανεπαρκή στην οργάνωση, νομικά δαιδαλώδη και κοινωνικά άδικη, ενώ μόνο ένα 27 – 28 % θεωρεί ότι, είναι πολύ και αρκετά ανεξάρτητη". 

Είναι η πρώτη φορά, που οι ίδιοι οι δικαστές αναγνωρίζουν πως, παρά το ότι, περιβάλλονται "από το Σύνταγμα, Διεθνείς Συμβάσεις, αλλά και σειρά ειδικών προβλέψεων στο εσωτερικό μας δίκαιο, με υψηλές εγγυήσεις ισοβιότητας, υπηρεσιακής εξέλιξης, άσκησης πειθαρχικής εξουσίας και ιδιαίτερης μισθολογικής αλλά και συνταξιοδοτικής μεταχείρισης, που συνθέτουν το πλέγμα προστασίας της λειτουργικής και προσωπικής τους ανεξαρτησίας", εν τούτοις δεν πείθουν την κοινωνία "ότι η Δικαιοσύνη εκπληρώνει τον θεσμικό της ρόλο και ότι σε σημαντικά ζητήματα οι αποφάσεις της είναι αποτέλεσμα πραγματικά ανεξάρτητης και ανεπηρέαστης κρίσης". 

Οπως αναφέρουν: "Δεν είναι τυχαίο ότι η προστασία του δικαστικού λειτουργήματος απέναντι στην νομοθετική και εκτελεστική εξουσία αποτέλεσε ιστορικά τον κεντρικό πυρήνα της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών, υπό την έννοια ότι οι τελευταίες δεν παρεμβαίνουν στο έργο και στην διαμόρφωση της δικαιοδοτικής κρίσης των δικαστικών λειτουργών".

Kι όμως!

Τα στοιχεία καταδεικνύουν "κραυγή απελπισίας" από την κοινωνία, που δεν εμπιστεύεται τους θεσμούς, αλλά τη Δικαιοσύνη, που θα έπρεπε να είναι το τελευταίο καταφύγιο του πολίτη!

Το αναγνωρίζουν οι δικαστές, που παραδέχονται ότι "παρά τις υφιστάμενες εγγυήσεις, η Δικαιοσύνη δεν πείθει ότι εκπληρώνει τον θεσμικό της ρόλο και ότι σε σημαντικά ζητήματα οι αποφάσεις της είναι αποτέλεσμα πραγματικά ανεξάρτητης και ανεπηρέαστης κρίσης. Τα ευρήματα αυτά προκύπτουν από την ετήσια έρευνα της Metron Analysis για το 2025, επιβεβαιώθηκαν δε από αντίστοιχη της εταιρείας Kapa Research τον Μάιο του 2026 για λογαριασμό του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ. Κι οι δύο έρευνες ανέδειξαν ότι το σύστημα απονομής δικαιοσύνης συγκεντρώνει ιδιαίτερα χαμηλές αξιολογήσεις ως προς την αντιλαμβανόμενη αποτελεσματικότητα αλλά και την αμεροληψία του, στο πλαίσιο της χαμηλής εμπιστοσύνης προς Θεσμούς και Κράτος Δικαίου".

Τα ευρήματα και από τις δύο έρευνες αποτελούν ηχηρό ράπισμα για τη Δικαιοσύνη, καθώς οι πολίτες που συμμετείχαν "χαρακτηρίζουν με υψηλά ποσοστά τη Δικαιοσύνη ως αργή, πολιτικά και οικονομικά ελεγχόμενη, ανεπαρκή στην οργάνωση, νομικά δαιδαλώδη και κοινωνικά άδικη, ενώ μόνο ένα 27 – 28 % θεωρεί ότι είναι πολύ και αρκετά ανεξάρτητη"!

Οπως αναφέρεται στο κείμενο της ΕνΔΕ: "Ειδικότερα η Δικαιοσύνη βρίσκεται πιο χαμηλά στην εμπιστοσύνη του κοινού από τις Ένοπλες Δυνάμεις, την Αστυνομία, τις Ανεξάρτητες Αρχές και την Προεδρία της Δημοκρατίας. Οι πολίτες που συμμετείχαν χαρακτηρίζουν με υψηλά ποσοστά τη Δικαιοσύνη ως αργή, πολιτικά και οικονομικά ελεγχόμενη, ανεπαρκή στην οργάνωση, νομικά δαιδαλώδη και κοινωνικά άδικη, ενώ μόνο ένα 27 – 28 % θεωρεί ότι είναι πολύ και αρκετά ανεξάρτητη".

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Ιούνιος 2024, που αφορά όμως το έτος 2022), σε συγκριτική εξέταση με τις άλλες χώρες της ΕΕ και τον εκάστοτε ευρωπαϊκό μέσο όρο. 

Οπως αναφέρεται: "Παρεμφερή συμπεράσματα αποτυπώνονται και στην τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Ιούνιος 2024, που αφορά όμως το έτος 2022), σε συγκριτική εξέταση με τις άλλες χώρες της ΕΕ και τον εκάστοτε ευρωπαϊκό μέσο όρο. 

Συγκεκριμένα στην έκθεση αυτή αναφέρεται ότι η άποψη της ελληνικής κοινής γνώμης για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης είναι κατά 59 % πολύ κακή ή κακή και σε ποσοστό 41% καλή ή πολύ καλή, σε αντίθεση με το ευρωπαϊκό μ.ο. που τα ποσοστά αυτά είναι 37% και 63% αντίστοιχα". 

Ιδιαίτερα απογοητευτικό και εξαιρετικά επικίνδυνο, για τη χώρα μας είναι το γεγονός ότι,  βρίσκεται στην σχετική κλίμακα εμπιστοσύνης προς τη Δικαιοσύνη στην 21η θέση στο σύνολο των 27 κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης". 

Και τέλος, όπως αναφέρουν οι δικαστές: "Επιπλέον, αναδεικνύεται ότι οι Έλληνες υπολαμβάνουν ως βασική αιτία έλλειψης ανεξαρτησίας των Δικαστηρίων και των Δικαστών τις πιέσεις από την κυβέρνηση και τους πολιτικούς κατά ποσοστό 92% και από οικονομικά συμφέροντα κατά 89%, που βρίσκεται σε αντιστοιχία με το μέσο όρο των πολιτών στην ΕΕ, αλλά σε αρκετά μικρότερο βαθμό και δη σε ποσοστά 75% και 70% αντίστοιχα. Τα ευρήματα αυτά, ανεξαρτήτως αν αντανακλούν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό μια πραγματική κατάσταση, οριοθετούν ένα υπαρκτό θεσμικό πρόβλημα".

Και συμπληρώνουν: "Η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων, αντιλαμβανόμενη την κοινωνική αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων και στο πλαίσιο της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης, παρά τις όποιες δογματικές θεωρητικές διαφωνίες υπάρχουν, διαμορφώνει θέσεις κατεξοχήν στα ζητήματα της δικαιοσύνης που επηρεάζουν αμέσως ή εμμέσως την άσκηση του δικαστικού λειτουργήματος και συνοψίζονται στην : α) Αλλαγή του τρόπου επιλογής της φυσικής ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων, β) Πρόβλεψη συγκεκριμένου χρονικού αυτοπεριορισμού από την κατάληψη δημοσίων θέσεων και αξιωμάτων για τους συνταξιούχους δικαστικούς λειτουργούς και γ) Διατήρηση των υφιστάμενων ορίων συνταξιοδότησης των δικαστικών λειτουργών, όπως οι θέσεις αυτές οροθετήθηκαν στη σχετική από 08-04 - 2025 συνάντηση της με εκπροσώπους των πολιτικών κομμάτων 1 , καθώς και μεταγενέστερα με τον εισηγητή της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, κ Ευρυπίδη Στυλιανίδη. Επιπλέον, προτείνει την : δ) Αποσύνδεση της ποινικής δίωξης πολιτικών προσώπων από κοινοβουλευτικές διαδικασίες και την παραπομπή τους στον φυσικό δικαστή και ε) Διατήρηση του διάχυτου ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων και μη Ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Στο κείμενο της  Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων, αναπτύσσονται  προτάσεις, για πέντε κορυφαία θέματα της Συνταγματικής Αναθεώρησης, για τα οποία καλούνται δικαστές και εισαγγελείς, να αποφασίσουν την ερχόμενη Τρίτη 16 Ιουνίου,  με ηλεκτρονική ψηφορία.

Οι θέσεις της ΕνΔΕ, τις οποίες συνυπογράφουν ο Πρόεδρος της Χριστόφορος Σεβαστίδης και τα επτά μέλη του Προεδρείου, προβλέπουν:

-H  επιλογή της νέας ηγεσίας της Δικαιοσύνης θα γίνεται από τη Βουλή και όχι από το Υπουργικό Συμβούλιο, αφού έχει γίνει προεπιλογή προσώπων με ψηφοφορία από το σύνολο του δικαστικού σώματος  με δεσμευτική και όχι απλή ψήφο, για το κοινοβούλιο.

Οπως επισημαίνουν "Εξάλλου, φαντάζει τουλάχιστον υποκριτική η κατοχύρωση της ίδιας
θεσμικής αξιοπιστίας τόσο για τον νεότερο όσο και για τον αρχαιότερο Δικαστή και η εμπιστοσύνη προς αυτούς να αφορά μόνο τη λήψη αποφάσεων για όλα τα κρίσιμα ζητήματα, να αμφισβητείται όμως η ακεραιότητα τους να υποδείξουν -σε πρώτο, μάλιστα, μόνο στάδιο- τους συναδέλφους τους οι οποίοι είναι ικανοί να ηγηθούν των ανωτάτων δικαστηρίων".

Να αυξηθεί από δύο σε τρία χρόνια το διάστημα  αυτοπεριορισμού στην κατάληψη δημοσίων θέσεων και αξιωμάτων από συνταξιούχους δικαστικούς λειτουργούς.

Το δικαιολογούν αναφέροντας: " Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται θεσμικά η ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας, καθώς μειώνονται οι υποψίες επιρροής δικαστών από πολιτικά κέντρα προς διασφάλιση μελλοντικά κρατικών θέσεων κι αποτρέπει εικασίες για "κλειστά δίκτυα" ή ευνοϊκές μετακινήσεις. Ευνοούνται δε όροι διαφάνειας και αμεροληψίας, καθώς δικαστικές αποφάσεις δεν μπορούν να ερμηνευθούν ως επηρεασμένες από προσωπικά κίνητρα".

Να διατηρηθούν τα υφιστάμενα όρια συνταξιοδότησης δικαστικών λειτουργών στο 67ο έτος.

Oπως υποστηρίζουν: "Η αύξηση όμως του ηλικιακού ορίου αποχώρησης από την υπηρεσία για τους δικαστικούς λειτουργούς δεν είναι θέμα στενά συντεχνιακό, αλλά βαθύτερα κοινωνικό. Ενδεχόμενη αλλαγή του απαιτεί ευρύτερες συναινέσεις όλων των εργαζομένων του ιδιωτικού και δημοσίου τομέα, των οποίων τα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης θα υποστούν ανάλογη αύξηση".

Να αποσυνδεθεί η δίωξη πολιτικών προσώπων  προσώπων από κοινοβουλευτικές διαδικασίες και να παραπέμπονται στον φυσικό δικαστή - άρθρο 86 Σ.

Oπως αναφέρουν: ".. η ανάμειξη της Βουλής τείνει
να προσδίδει πολιτικό χαρακτήρα στην εξέταση της ποινικής ευθύνης των υπουργών, με αποτέλεσμα η διαδικασία να επηρεάζεται από κομματικές αντιπαραθέσεις, πολιτικές σκοπιμότητες ή συμβιβασμούς, οι οποίοι ενδέχεται να απομακρύνουν τη συζήτηση από το ουσιαστικό νομικό ζήτημα.
Για τους λόγους αυτούς, πρόταση της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων αποτελεί η απόφαση περί άσκησης της ποινικής δίωξης των υπουργών να ανατεθεί σε όργανα της δικαστικής εξουσίας, τα οποία στα σύγχρονα δημοκρατικά πολιτεύματα διαθέτουν υψηλού βαθμού ανεξαρτησία και παρέχουν μεγαλύτερες εγγυήσεις αντικειμενικότητας και θεσμικής ουδετερότητας".

Να διατηρηθεί ο έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων από τα δικαστήρια - Οχι στην Ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου

 Yποστηρίζουν ότι: "H άσκηση του ελέγχου από πλήθος δικαστηρίων και δικαστικών σχηματισμών διασφαλίζει τη διάχυση της ευθύνης της κρίσης και περιορίζει την εξάρτησή ακόμα κι από την εσωτερική ιεραρχία. Αντιθέτως, σε ένα σύστημα συγκεντρωτικού ελέγχου, η διαδικασία επιλογής των μελών ενός Συνταγματικού Δικαστηρίου, ενδέχεται να αναδείξει εντονότερα τις ιδεολογικές ή πολιτικές τους αντιλήψεις, καθώς η κρίση τους θα αποτελεί σημείο πολιτικής αναφοράς, γεγονός που ενισχύεται λόγω της συγκέντρωσης της σχετικής αρμοδιότητας σε περιορισμένο αριθμό προσώπων.

Η ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου συνεπώς δεν αποτελεί αναγκαιότητα και δεν πρόκειται να προσφέρει στην ενίσχυση του κράτους δικαίου. Η υιοθέτηση ξένων θεσμικών προτύπων υποβαθμίζει την ελληνική συνταγματική παράδοση, η οποία περιλαμβάνει τον διάχυτο έλεγχο συνταγματικότητας και είναι συμβατή με τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Σε μια περίοδο μειωμένης εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, ένα νέο Συνταγματικό Δικαστήριο, ενδέχεται με τον προληπτικό έλεγχο των νόμων να εγκλωβιστεί σε πολιτικές αντιδικίες, με αποτέλεσμα να μην απολαμβάνει επαρκή κοινωνική και πολιτική νομιμοποίηση".